Hayatımızdaki Görünmez Frenler: Kendini Sabote Eden Davranışlar

Bazen insanlar en çok istedikleri şeylere yaklaşmışken geri çekilirler. Önemli bir işe başvurmayı erteler, uzun zamandır planladıkları bir projeyi sürekli sonraya bırakır ya da iyi giden bir ilişkide mesafe koymaya başlarlar. Sonrasında ise kendilerine şu soruyu sorarlar:

"Madem bunu istiyordum, neden yapmadım?"

Dışarıdan bakıldığında bu durum motivasyon eksikliği ya da kararsızlık gibi görünebilir. Ancak çoğu zaman kendini sabote eden davranışların altında daha derin duygusal süreçler bulunur.

Şema terapiye göre insanlar genellikle başarıdan, yakınlıktan ya da değişimden değil; bunların beraberinde getirebileceği duygulardan kaçınırlar.

Örneğin bir kişi başarısız olursa bunun yalnızca bir sonuç olmayacağına inanabilir. Başarısızlık onun için aynı zamanda yetersizlik, utanç ya da değersizlik anlamına gelebilir. Bu nedenle bazen hiç başlamamak, denemekten daha güvenli hissettirebilir.

Kendini sabote etme davranışı birçok farklı şekilde ortaya çıkabilir:

• Sürekli ertelemek,

• Karar vermekte zorlanmak,

• Mükemmel olmayacaksa başlamamak,

• İyi giden ilişkilerde geri çekilmek,

• Fırsatları değerlendirmek yerine beklemek.
  

Bu davranışlar ilk bakışta farklı görünse de çoğu zaman aynı amaca hizmet eder: Kişiyi olası bir hayal kırıklığından korumak.

Özellikle başarısızlık, kusurluluk ya da yüksek standartlarla ilişkili şemalar, kişinin kendisini sürekli değerlendirmesine ve hata yapmaktan kaçınmasına neden olabilir. Bu noktada kişi, farkında olmadan kendi potansiyelinin önünde durmaya başlayabilir.

Şema terapi perspektifinden bakıldığında, kendini sabote etmek çoğu zaman kişinin kendisine zarar vermek istemesinden değil, kendisini korumaya çalışmasından kaynaklanır. Sorun, bir zamanlar koruyucu olan bu stratejilerin artık kişinin gelişimini ve ihtiyaçlarını karşılamasını zorlaştırmaya başlamasıdır.

Psikolojik iyileşme bazen kendimizi daha fazla zorlamakla değil, bizi durduran korkuları anlamakla başlar. Çünkü bazen önümüzdeki en büyük engel isteksizlik değil; incinmekten, başarısız olmaktan ya da yetersiz hissetmekten kaçınmaya çalışan bir yanımızdır.

Kaynakça

• Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide. Guilford Press.
  

• Arntz, A., & Jacob, G. (2013). Schema Therapy in Practice: An Introductory Guide to the Schema Mode Approach. Wiley-Blackwell.
  

• Gilbert, P. (2009). The Compassionate Mind. Constable.
  

• Beck, J. S. (2020). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond (3rd ed.). Guilford Press.