Uzm. Klinik Psikolog Ceylin Başer

Günün sonunda yorgun olduğumuzu biliriz. Sabah erken kalkmamız gerektiğini de… Buna rağmen çoğumuz bazen yatağa gitmek yerine telefonda biraz daha vakit geçirir, bir bölüm daha dizi izler ya da "beş dakika" diye başlayan ekran süresinin saatlere dönüştüğünü fark ederiz. Ertesi gün yorgun olacağımızı bilsek bile bunu yapmaya devam edebiliriz. Son yıllarda bu davranış örüntüsü “intikam amaçlı uyku erteleme” (revenge bedtime procrastination) olarak adlandırılmaktadır. Her ne kad

Bazen insanlar en çok istedikleri şeylere yaklaşmışken geri çekilirler. Önemli bir işe başvurmayı erteler, uzun zamandır planladıkları bir projeyi sürekli sonraya bırakır ya da iyi giden bir ilişkide mesafe koymaya başlarlar. Sonrasında ise kendilerine şu soruyu sorarlar: "Madem bunu istiyordum, neden yapmadım?" Dışarıdan bakıldığında bu durum motivasyon eksikliği ya da kararsızlık gibi görünebilir. Ancak çoğu zaman kendini sabote eden davranışların altında daha derin duygusa

Bazen ilişkilendiğimiz kişi aniden geri çekiliverir. Mesajlara daha geç dönmeye başlar, eskisi kadar yakın hissettirmez, ortadan kaybolur ya da hiçbir açıklama yapmadan ilişkiyi sessizce bitirir. Bugün bu davranış çoğunlukla “ghosting” olarak adlandırılıyor. Özellikle modern ilişkilerde oldukça sık karşılaşılan bir durum. Ama çoğu zaman yalnızca “umursamazlık” ya da “saygısızlık” olarak açıklanamayacak kadar karmaşık bir psikolojik tarafı da olabilir. Çünkü bazen insanlar ger

Bazı insanlar girdikleri ortamda fark edilmek, beğenilmek ya da kabul görmek için yoğun bir çaba hisseder. Yanlış bir şey söylememeye dikkat ederler, insanların onları nasıl gördüğünü sık sık düşünürler. Bazen “hayır” demekte zorlanırlar, bazen de olduklarından daha güçlü, daha başarılı, daha ilgi çekici görünmeye çalışırlar. Dışarıdan bakıldığında bu durum sosyal olmak, bakımlı görünmek, başarılı olmak ya da insan ilişkilerinde iyi olmak gibi algılanabilir. Ama içeride çoğu

Bazen yetişkin bir birey olduğumuzu biliriz fakat verdiğimiz bazı duygusal tepkiler çok daha küçük bir yerden gelir. Örneğin: -Bir mesaj geç geldiğinde yoğun panik hissetmek. -Küçük bir eleştiride içe kapanmak. -Bir tartışmada aniden öfkelenmek. -“Kimse beni anlamıyor” hissiyle uzaklaşmak. -Ya da sadece biri bizi gördüğünde içten içe rahatlamak. Şema terapi bu anları yalnızca mantıksız davranışlar olarak nitelendirmez. Bunun yerine, geçmiş deneyimlerin bugünkü duygusal yansı

Bazı insanların zihninde, gün boyunca eşlik eden bir ses vardır. Yaptıklarını değerlendirir, eksikleri bulur, hataları büyütür, bazen de hiç durmadan eleştirir: “Bunu daha iyi yapmalıydın.” “Yeterince iyi değilsin.” “Böyle hissediyor olman bile yanlış.” Dışarıdan bakıldığında bu ses çoğu zaman “mükemmeliyetçilik”, “öz disiplin” ya da “yüksek standartlar” gibi görünebilir. Oysa içeriden deneyimlendiğinde daha çok yorucu, baskılayıcı ve bazen de acımasızdır. Şema terapi, bilişs

Bazen hayatımızda tekrar eden bir döngü olur: Sanki farklı insanlar, farklı ortamlar ama aynı son. Aynı hayal kırıklığı, aynı kırılganlık, aynı iç ses… “Neden hep böyle oluyor?” sorusunu sorarız kendimize. Şema terapi bu döngülere “erken dönem uyum bozucu şemalar” der. Kısaca “şemalar”, çocukken elimizden gelen en iyi uyum çabalarının bugüne taşınmış hâlidir. Yani bir zamanlar işe yarayan, hatta bizi koruyan yolların bugün hayatımızı zorlaştırmaya başlaması da denilebilir. Şe

Şema terapi perspektifinden baktığımızda, bugün yaşadığımız birçok duygusal zorluk; geçmişte yeterince karşılanmamış temel ihtiyaçların bugünkü yankılarıdır. Peki bu ihtiyaçların hâlâ içimizde aktif olduğunu nasıl anlarız? Bazı ipuçlarını derledim. 1)Tekrarlayan duygusal örüntüler: Hayatınızda farklı kişilerle benzer duyguları tekrar tekrar yaşıyorsanız—örneğin sürekli değersiz hissetmek, terk edilme korkusu yaşamak ya da bir türlü “yeterli” hissedememek—bu genellikle yüzeyde

“Hayatımda her şey var gibi ama derinlerde bir yerde bir şeyler eksik.” Bu eksiklik çoğu zaman somut bir şey değildir; daha çok adı konmamış, ama çok tanıdık hissettiren bir boşluktur. Şema terapiye göre bu boşluk, erken dönemde yeterince karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçların izlerini taşır. Şema terapi beş temel duygusal ihtiyaçtan bahseder. Bunlar yalnızca çocukluk dönemine ait değil; yetişkinlikte de psikolojik iyi oluşumuzun temel yapı taşlarıdır. 1)Kabul, güven, bağl

Güvensiz olarak adlandırılan ve neredeyse taban tabana zıt bağlanma stilleri olan kaygılı bağlanma ve kaçıngan bağlanma stillerine sahip...